3 mei, 2018

Aardse Vensters

De Middeleeuwen

De Renaissance

De Industriele Revolutie

De Twintigste Eeuw

Artist Statement – Aardse Vensters

De ervaring van het Europese landschap door de eeuwen heen

Een foto, wanneer hij rechtstreeks uit de camera komt, doet vaak geen recht aan dat wat zich voor de camera bevindt. De reden hiervoor is dat de fotocamera als manco heeft dat deze is gebonden aan één enkel moment, één enkel perspectief en één onbeweeglijk oog. Terwijl je in werkelijkheid door tijd en ruimte beweegt.

En toch, ik hou van fotografie en van schilderkunst. In het bijzonder van hoe de driedimensionale ruimte wordt teruggebracht tot een plat vlak, met een suggestie van diepte. Met name bij fotografie heb je altijd het idee dat dit waar is, dat dit de werkelijkheid is. 

Twee soorten perspectief spelen een wezenlijke rol in onze perceptie om een foto of schilderij als natuurgetrouw of objectief te ervaren: het lineair perspectief, dat wordt bepaald door de keuze van de lens; en het atmosferisch perspectief, waarbij de achtergrond blauwer en minder contrastrijk oogt. Theoretisch geven deze vormen van perspectief de werkelijkheid het beste weer; maar het komt niet altijd overeen met hoe we een landschap ervaren. Tijdens het werken aan eerdere series over het Nederlandse landschap, kwam ik tot de ontdekking dat mijn foto’s vaak niet overeenkomen met mijn ervaring van dat landschap. Het objectieve beeld van de camera verschilde van wat ik subjectief zag. Een voorbeeld: ik liep over een smal pad naar een dorp dat ik al zag liggen. Het leek niet ver. Maar wanneer ik een foto van deze scène maakte, waar zowel het pad als het dorp op te zien was, dan leek het pad breed en het dorp ver weg.

Na het lezen van de dissertatie van Wim Kranendonk over de beroemde Italiaanse schilder Giambattista Tiepolo[1], voelde ik me uitgedaagd om het fotograferen van landschappen op een andere wijze te benaderen. Kranendonk wijst ons erop dat in Tiepolo’s werk het perspectief een tegenstrijdig karakter heeft, veroorzaakt door zijn gebruik van kleur, relatieve grootte en verschillende verdwijnpunten. Dit betekent dat in sommige schilderijen de voorgrond verder weg lijkt te zijn, terwijl dat wat zich in de achtergrond bevindt dichterbij lijkt. Steeds weer wordt men voor de vraag gesteld of men een figuur of een object van onderaf waarneemt dan wel vanuit een positie op gelijke hoogte. En dikwijls zijn de aanzichten hybride: men lijkt de figuren vanuit twee richtingen tegelijk te bekijken.

Door de eeuwen heen is de ervaring van het landschap anders geworden. Zie het als het kijken door een glas-in-lood raam, die je ervaring anders kleurt als je door een ander deel van het raam kijkt. Je ervaring wordt bepaald door de tijd waarin je leeft en je culturele omgeving, maar ook door de snelheid waarmee je door een landschap reist en de reden waarom je op reis gaat.

In deze fotografische reis door de tijd en ruimte van Europa wandel ik over de oudste pelgrimsroute naar Santiago de Compostella in Spanje, om de besloten ruimte van de Middeleeuwen te ervaren. In navolging van Petrarca klim ik in Frankrijk naar de top van de Mont Ventoux, om de opening naar de nieuwe wereld van de Renaissance te aanschouwen. Het symbool van de Industriële Revolutie, de littekens in het landschap

[1] Giambattista Tiepolo’s “pittoresca erudizione”, Wim Kranendonk, 2013, ISBN 978-90-6464-602-7